Jak działa zastaw rejestrowy.

Zastaw rejestrowy stanowi jeden z najskuteczniejszych sposobów zabezpieczenia roszczeń. Niestety w obrocie gospodarczym – z wyłączeniem podmiotów instytucjonalnych ta forma zabezpieczenia roszczeń wierzycieli wykorzystywana jest sporadycznie, w tym uwaga ta dotyczy roszczeń wynikających z obrotu gospodarczego.
Zastaw rejestrowy pozwala na wykorzystywanie poszczególnych składników majątku, które mogą być zabezpieczeniem zobowiązań. Jest on powszechnie wykorzystywany przez banki, a sporadycznie przez podmioty udzielające kontrahentom kredytu kupieckiego.
Przepisy o zastawie rejestrowym zawarte są w ustawie z dnia 6 grudnia 1996 r. - o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Jest to regulacja szczegółowa wyłączająca w pewnych częściach przepisy kodeksu cywilnego, jednak w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie mają one oczywiście zastosowanie.
Celem zastawu rejestrowego jest zabezpieczenie konkretnej wierzytelności, poprzez ustanowienie zastawu wierzyciel nabywa prawo, na podstawie, którego będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy – najczęściej ruchomości, która została obciążona bez względu na to, czyją ta rzecz jest własnością w chwili zgłoszenia roszczenia przez wierzyciela.
Na podstawie zastawu rejestrowego osobie, na rzecz, której jest on ustanowiony przysługuje pierwszeństwo przed innymi wierzycielami właściciela obciążonej rzeczy. Pierwszeństwo to w zaspokojeniu należności zabezpieczonych zastawem rejestrowym może zostać ograniczone wyłącznie na mocy odrębnych przepisów – np. przepisów k.p.c. stanowiących o podziale kwot uzyskanych z egzekucji.
Jednakże ustanowienie zastawu rejestrowego wymaga przede wszystkim zawarcia umowy o ustanowienie zastawu, pomiędzy osobą uprawnioną do rozporządzania przedmiotem zastawu zwaną zastawcą, a wierzycielem zwanym zastawnikiem. Umowa pod rygorem nieważności musi być zawarta w formie pisemnej i zawierać takie elementy jak: datę podpisania, nazwę przedsiębiorstwa, imię i nazwisko oraz adres zastawnika, zastawcy, przedmiot zastawu oraz zobowiązanie zabezpieczane zastawem wraz z określeniem najwyższej sumy zabezpieczenia (górna granica zabezpieczenia). Konstrukcja ta umożliwia zabezpieczenie również odsetek, kosztów postępowania, innych należności ubocznych.
Skuteczne ustanowienie zastawu wymaga również uzyskania wpisu do rejestru zastawów prowadzonego przez właściwy Sąd – Sąd Rejonowy funkcjonujący w okręgu, w którym znajduje się miejsce zamieszkania albo siedziba zastawcy.
Wpis sądowy wymaga wniosku zastawnika lub zastawcy – należy go złożyć na urzędowym formularzu dostępnym w sądzie lub na stronach internetowych Ministerstwa Finansów.
Przedmiotem zastawu mogą być rzeczy ruchome (pojazdy, maszyny, towary), a także zbywalne prawa majątkowe (wierzytelności, prawa z papierów wartościowych, prawa własności udziałów).
Zastawu nie można ustanawiać na niezbywalnych, ograniczonych prawach rzeczowych takich jak: użytkowanie, służebności osobiste, prawo odkupu, prawo pierwokupu, prawo dożywocia. Przedmiotem zastawu nie mogą być również nieruchomości (zastosowanie ma hipoteka), a również prawa, które podlegają obciążeniu hipoteką.
Wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej zastawem powoduje jego wygaśnięcie – spłata zobowiązania. Możliwe jest również uregulowanie w umowie odmiennych skutków wygaśnięcia wierzytelności zabezpieczonej zastawem rejestrowym, przede wszystkim poprzez określenie nowej wierzytelności zabezpieczanej zastawem z zastrzeżeniem wymogów określonych w ustawie – konieczność określenia stosunku prawnego, z którego wynikać ma nowa wierzytelność, wskazanie terminu (nie dłuższego niż 6 miesięcy), z którego powinien powstać nowy stosunek prawny, określenie najwyższej sumy zabezpieczenia dla nowej wierzytelności (nie może być ona wyższa od pierwotnie ujawnionej w rejestrze zastawów).
Bez względu na zapisy umowy zastaw rejestrowy wygasa po upływie 20 lat od chwili wykreślenia z rejestru zastawów.
Nie ma żadnych przeszkód formalnych, aby instrument zastawu rejestrowego wykorzystywać przy kredytowaniu odbiorców dokonujących zakupów z odroczonym terminem zapłaty.

Magdalena Delikat
Prokurent „Simplex” Sp. z o.o.

« powrót