Egzekucja poprzez sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika.

Egzekucja polegająca na sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika jest rzadko stosowanym sposobem egzekwowania należności. Nie wydaje się to uzasadnione, gdyż już samo zagrożenie zastosowaniem tego sposobu może skutkować zapłatą należności.
Polska procedura cywilna przewiduje w zasadzie dwie metody dochodzenia należności związane z przedsiębiorstwem dłużnika:
- egzekucję z dochodów przedsiębiorstwa przez zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem dłużnika,
- egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa w całości, ustanowienie zarządu przymusowego.

Egzekucja przez zarząd przymusowy wymaga złożenia przez wierzyciela wniosku do sądu o ustanowienie w przedsiębiorstwie dłużnika zarządu przymusowego. Wniosek powinien zawierać podmiot, który zgodnie z wolą wierzyciela będzie prowadził zarząd. Co ciekawe sąd takim wskazaniem jest związany. Jeżeli sąd postanowi o wprowadzeniu zarządu przymusowego dotychczasowy zarząd traci umocowanie do podejmowania czynności, a czynności podjęte będą nieważne z mocy prawa. Prowadzone przeciwko przedsiębiorstwu dłużnika egzekucje (również administracyjne) nie mogą być prowadzone, a inni wierzyciele z mocy prawa zostają przyłączeni do egzekucji przez zarząd przymusowy.

Taka sytuacja powoduje, iż dłużnik nie ma żadnej możliwości utrudniania egzekucji, nie może skutecznie sprzedawać elementów majątku firmy, a wierzyciel za pośrednictwem zarządcy przymusowego zyskuje pełną władzę w przedsiębiorstwie dłużnika.
Zaznaczyć należy, iż zarządu przymusowego nie może sprawować dowolnie wybrana osoba, a musi być to wyłącznie syndyk posiadający licencję.
Celem zarządu przymusowego jest zaspokojenie wierzyciela z dochodu uzyskiwanego przez przedsiębiorstwo dłużnika. Kluczowa więc rola przypada syndykowi, który przejmuje kierowanie przedsiębiorstwem dłużnika i ma obowiązek prowadzić tak sprawy, aby nie obniżać wartości przedsiębiorstwa, gdyż po wykonaniu celów zarządu przedsiębiorstwo wraca do dłużnika. Jednak syndyk działając pod nadzorem sądu w celu wykonania zarządu może wnioskować o sprzedaż części majątku przedsiębiorstwa dłużnika.
Zagrożenie taką okolicznością może już na etapie poinformowania dłużnika o zamiarze złożenia przez wierzyciela wniosku o ustanowienie zarządu przymusowego skutkować zapłatą należności.

W przypadku, gdy przedsiębiorstwo dłużnika nie osiąga zadowalających rezultatów, egzekucję z dochodów przedsiębiorstwa można przekształcić w egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa w całości. Wartością chronioną jest integralność przedsiębiorstwa, co ma również swoje uzasadnienie ekonomiczne, gdyż niewątpliwie łatwiej jest zbyć przedsiębiorstwo jako całość niż jego poszczególne elementy.
Egzekucja prowadzona tym sposobem należy do sądu, w którego okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorstwa dłużnika. W przypadku braku przepisów szczegółowych co do tego sposobu egzekucji stosuje się odpowiednie przepisy o egzekucji z nieruchomości.
Niezwykle ważną czynnością początkową jest sporządzenie przez zarządcę bilansu przedsiębiorstwa, co pozwala skutecznie uchwycić wszystkie istotne elementy majątku przedsiębiorstwa. Przepisy przewidują również możliwość sprzedaży przedsiębiorstwa z wolnej ręki, co niewątpliwie stanowić może znaczne ułatwienie. Przepisy wręcz preferują sprzedaż z wolnej ręki, zastrzegając jednak decyzję co do dokonania tej czynności dla sądu nadzorującego czynności zarządcy przymusowego. Cena sprzedaży może być nawet niższa w takim przypadku, niż wartość oszacowania.
Nabycie przedsiębiorstwa oznacza jednak dla nabywcy przyjęcie zobowiązania za istniejące długi – nabywca odpowiada solidarnie z dłużnikiem za ujawnione w toku egzekucji zobowiązania związane z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa, jednak tylko do wartości tegoż przedsiębiorstwa wynikającej z dokonanego oszacowania.
Wprowadzono również instytucję zaliczenia wartości należności na poczet ceny.

Niewątpliwie ten sposób egzekucji jest dosyć skomplikowany (pamiętać należy, iż dotyczy również gospodarstwa rolnego), jednakże sama groźba wprowadzenia zarządu przymusowego może skutecznie zachęcić dłużnika do zapłaty zobowiązania.
Wierzyciel składając wniosek o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy powinien dokładnie określić przedsiębiorstwo (może to także być jego część, gdy wystarczy na zaspokojenie wierzyciela), wskazać znane mu składniki majątku, siedzibę, określić, co stanowi przedmiot działalności przedsiębiorstwa. Należy również uzyskać i dołączyć do wniosku informację komornika o postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych przeciwko dłużnikowi z majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa.
Prowadzenie przeciwko dłużnikowi egzekucji świadczeń pieniężnych ze składniku majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa co do zasady wyklucza możliwość wszczęcia egzekucji tym sposobem – sąd nie uwzględni wniosku o ustanowienie zarządu przymusowego. Wyjątek jednak dotyczy sytuacji, gdy wniosek składa wierzyciel dotychczas prowadzący egzekucję lub gdy jest oczywiste, że wierzyciel prowadzący egzekucję zostanie przez zarząd przymusowy zaspokojony w okresie sześciu miesięcy od daty jej wszczęcia (to w takim przypadku wszczęte wcześniej egzekucje umarza się, a dotychczasowi wierzyciele wstępują do egzekucji przez zarząd przymusowy). Nowi wierzyciele mogą również się tylko przyłączyć do egzekucji prowadzonej tym sposobem.
Z przychodów uzyskanych z zarządu przedsiębiorstwem zarządca pokrywa wydatki w określonej kolejności: koszty egzekucji, należności pracownicze, alimenty, należności podatkowe, zobowiązania wynikające z wykonywania zarządu, należności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości. Po zaspokojeniu tych kosztów nadwyżka przekazywana jest egzekwującemu wierzycielowi, a w przypadku kilku wierzycieli tworzy się plan podziału uzyskanej sumy.


Roman Chojnacki
Prezes zarządu

« powrót